Europejskie miasta we wspólnym projekcie regeneracji: Powstał dokument, który pokazuje, jak mierzyć korzyści zazieleniania i regeneracji dzielnic

Prognozy wskazują, że do 2050 roku niemal 70 proc.[1] światowej populacji będzie mieszkać w miastach, które coraz częściej spotykają się z problemami wiążącymi się ze zmianą klimatu, takimi jak upały, susze czy powodzie. Regeneracja przestrzeni przestaje być więc wyłącznie kwestią estetyki czy komfortu mieszkańców. W ramach projektu ReGreeneration, zleconego przez Europejską Agencję Wykonawczą ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska (CINEA), który łączy dziewięć europejskich miast we wspólnym celu rewitalizacji rozpoczynającym się na poziomie dzielnic, opracowano dokument „Measuring the Benefits of Urban Greening and Re-Naturing”. Publikacja stanowi narzędzie dla miast, administracji publicznej, organizacji społecznych i inwestorów, pomagające przełożyć ambitne cele klimatyczne na mierzalne rezultaty. Dostarcza metodologii, dotyczącej planowania, monitorowania i oceny efektów działań związanych z zazielenianiem i regeneracją dzielnic. Za jego przygotowanie odpowiadała firma doradczo-inżynieryjna Arup, znana z takich realizacji, jak Zielona Wizja Warszawy, plan działania na rzecz klimatu Londyńskiej dzielnicy Waltham Forest czy dynamiczny model miasta Adelaide w Australii. 

– Publikacja stworzona w ramach programu ReGreeneration pokazuje, nie tylko w jaki sposób planować i sprawdzać efekty, ale też wdrażać działania związane z regeneracją miast. To próba usystematyzowania i zmierzenia korzyści wynikających z wprowadzania rozwiązań opartych na przyrodzie (Nature-based Solutions) oraz błękitno-zielonej infrastruktury. Zaproponowana metodologia pozwala śledzić przebieg interwencji miejskich i oceniać ich realny wpływ społeczny, środowiskowy oraz ekonomiczny. Dzięki temu samorządy mogą podejmować decyzje w oparciu o dane, łatwiej uzasadniać inwestycje i skuteczniej pozyskiwać finansowanie – mówi Katarzyna Solarek-Pancic, Senior Sustainability Consultant w Arup.

Opracowanie za podstawową skalę przyjmuje poziom sąsiedztw i dzielnic. Według ekspertów, to właśnie w niej projektowanie rozwiązań odpowiadających na konkretne potrzeby mieszkańców jest najbardziej efektywne, a jednocześnie pozwala na przeprowadzanie dokładnych pomiarów i przenoszenie sprawdzonych modeli do innych części miasta. W ramach planowania regeneracji dzielnic autorzy opracowania wyróżniają trzy główne filary działań, które mają wspólny cel: tworzenie dzielnic, które są jednocześnie bardziej odporne na zmiany klimatu, przyjazne mieszkańcom i korzystne dla przyrody.

Pierwszym są kompletne dzielnice (Complete Neighbourhoods), czyli obszary zapewniające dostęp do pracy, edukacji, opieki zdrowotnej czy rekreacji w odległości spaceru. Koncepcja ta nabiera szczególnego znaczenia w obliczu obecnego wzrostu populacji w miastach. Taki model ogranicza emisje związane z transportem, wspiera aktywną mobilność i wzmacnia więzi społeczne, a jednocześnie zapewnia większy komfort mieszkańcom. Drugim filarem są przestrzenie publiczne dla ludzi i tworzone przez ludzi (Public Spaces for & by the People), których rozwój odbywa się przy aktywnym udziale mieszkańców. Włączanie ich w proces projektowania i zarządzania lokalnymi przestrzeniami sprawia, że tworzone rozwiązania lepiej odpowiadają na rzeczywiste potrzeby społeczności i budują większe poczucie odpowiedzialności za wspólne otoczenie. Natomiast ostatnim elementem jest zadbanie o tereny zielone oparte na naturze (Nature-Based Urban Green Spaces). Obecnie ponad 80 proc.[2] siedlisk przyrodniczych w Europie znajduje się w złym stanie, a postępująca urbanizacja sprawia, że tereny zielone coraz częściej przegrywają konkurencję o przestrzeń. Dlatego zwraca się uwagę na istotę wdrażania rozwiązań, takich jak nowe nasadzenia drzew, tworzenie parków, obszarów wypoczynku i rekreacji, czy maksymalne zwiększanie powierzchni bioretencji. Działania te pomagają ograniczać efekt miejskiej wyspy ciepła, poprawiają retencję wody oraz zwiększają odporność miast na skutki zmian klimatu.

– Regeneracja przestrzeni miejskich powinna służyć nie tylko poprawie stanu środowiska, ale także ograniczaniu nierówności społecznych. Niedobór wysokiej jakości przestrzeni publicznych najczęściej dotyka dzielnic o niższych dochodach, co przekłada się zarówno na gorsze warunki środowiskowe, jak i niższą jakość życia mieszkańców – dodaje Katarzyna Solarek-Pancic, Senior Sustainability Consultant w Arup.

Zmiany mogą być trudne do wprowadzenia, jeśli nie zostanie opracowany konkretny kierunek rozwoju, a rezultaty nie będą podlegać bieżącej ocenie. Autorzy opracowania podkreślają więc, że dzielnice muszą przejść do zarządzania opartego na mierzalnych efektach. Twarde dane pozwalają nie tylko lepiej projektować proces regeneracji, ale również budować wiarygodne uzasadnienia dla inwestycji, pozyskiwać finansowanie i skutecznie komunikować efekty mieszkańcom oraz decydentom. Eksperci podkreślają również, że skuteczna regeneracja miast wymaga odejścia od realizacji pojedynczych, niepowiązanych projektów. Kluczowe jest budowanie spójnego systemu działań, w którym każda interwencja jest powiązana z konkretnymi celami oraz wskaźnikami pozwalającymi ocenić jej efekty. Dzięki temu miasta mogą nie tylko wdrażać rozwiązania, ale również systematycznie uczyć się na ich podstawie i skalować najbardziej skuteczne praktyki.

W publikacji zaprezentowano katalog wskaźników KPI oparty na modelu logicznym Input-Output-Outcome-Impact. Wskaźniki zostały pogrupowane w 33 obszary tematyczne, co pozwala miastom wybierać te najbardziej odpowiadające lokalnym wyzwaniom i priorytetom rozwojowym. System został zaprojektowany tak, aby mógł być stosowany zarówno przez miasta dysponujące rozbudowanymi zbiorami danych, jak i przez te, które dopiero rozwijają swoje systemy monitoringu. ż Punktem wyjścia są cele miasta, następnie monitorowane są bezpośrednie efekty działań za pomocą 84 wskaźników krótkoterminowych (Outputs), takich jak powierzchnia nowych terenów zielonych czy poprawa dostępności przestrzeni publicznych. Dalej stosuje się w nim 117 wskaźników średnioterminowych (Outcomes), które pokazują zmiany widoczne po pewnym czasie, między innymi poprawę jakości powietrza, wzrost bioróżnorodności czy większą spójność społeczną. Ostatecznie wszystkie działania mają prowadzić do długoterminowych rezultatów odpowiadających trzem filarom programu ReGreeneration.

– Przedstawiony system pomaga jednostkom władzy rozliczać realizację zobowiązań wynikających z polityk unijnych, a samorządom umożliwia podejmowanie decyzji opartych na danych i efektywniejsze zarządzanie zasobami. Dzięki niemu także mieszkańcy mają możliwość śledzenia postępów realizowanych projektów. Z kolei organizacje społeczne, deweloperzy i przedsiębiorstwa mogą wykorzystywać wskaźniki do oceny wpływu swoich działań, budowania wiarygodności i pozyskiwania finansowania. Skuteczność opracowanych ram jest obecnie testowana w dziewięciu europejskich miastach: Barcelonie, Paryżu, Bukareszcie, Alverce, Gandawie, Lappeenrancie, Lublanie, Rzymie i Segrate. Doświadczenia zbierane z pilotażowych projektów są wykorzystywane do tworzenia rozwiązań, które mogą być adaptowane i powielane w innych lokalizacjach zmagających się z podobnymi wyzwaniami klimatycznymi i społecznymi – mówi Katarzyna Solarek-Pancic, Senior Sustainability Consultant w Arup.

Publikacja pokazuje, że zazielenianie dzielnic może przynosić wymierne korzyści dla klimatu, zdrowia publicznego i jakości życia mieszkańców pod warunkiem, że działania są planowane i oceniane w sposób systematyczny. Budowanie transparentnej bazy dowodów pozwala miastom projektować skuteczniejsze interwencje, wzmacniać uzasadnienie dla inwestycji oraz angażować mieszkańców poprzez prezentowanie mierzalnych efektów zmian. Przyszłość miejskiego rozwoju będzie należała do tych samorządów, które potrafią przełożyć ambitne cele klimatyczne i środowiskowe na konkretne, mierzalne rezultaty widoczne w codziennym życiu mieszkańców. W związku z tym umiejętność planowania, monitorowania i ciągłego doskonalenia działań opartych na danych staje się coraz istotniejsza. Projekt był finansowany w ramach programu Horyzont Europa. Więcej można przeczytać o nim na: https://regreeneration.eu/