Letnie wieczory w ogrodzie mają jednego wyjątkowo uciążliwego gościa – komary. Zanim jednak sięgniemy po kolejne środki chemiczne, warto pomyśleć o naturalnych sprzymierzeńcach. Gdy my siadamy wieczorem na tarasie, nietoperze rozpoczynają właśnie swoją „zmianę” i ruszają na polowanie. Polskie gatunki żywią się owadami, w tym także komarami, a odpowiednio urządzony ogród może stać się dla nich atrakcyjnym miejscem żerowania i odpoczynku. Jak stworzyć przestrzeń, do której będą chciały wracać?
Nietoperze od lat budzą skrajne emocje. W kulturze popularnej częściej pojawiają się w towarzystwie wampirów niż ogrodników, tymczasem w rzeczywistości są niezwykle pożytecznym elementem lokalnego ekosystemu. Wszystkie występujące w Polsce gatunki nietoperzy są objęte ochroną, a ich obecność w naszym sąsiedztwie jest czymś zdecydowanie pożądanym. Polskie nietoperze są owadożerne – w ich menu znajdują się m.in. ćmy i komary.
Co więcej, nie konkurują bezpośrednio z ptakami owadożernymi o tę samą porę żerowania. Kiedy wiele ptaków kończy dzienną aktywność, nietoperze dopiero zaczynają polowanie. Dzięki temu ogród przyjazny dzikiej przyrodzie może funkcjonować niemal przez całą dobę – za dnia korzystają z niego ptaki i owady zapylające, po zmroku przestrzeń przejmują nocni łowcy.
Zamiast „wojny z komarami” – ogród w równowadze
Obecność nietoperzy nie oznacza oczywiście, że wszystkie komary znikną z ogrodu. Warto patrzeć na nie szerzej – jako na jeden z elementów naturalnego systemu ograniczania liczby nocnych owadów. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska wprost wskazuje ptaki i nietoperze jako sprzymierzeńców człowieka w ograniczaniu uciążliwych insektów.
– W dobrze funkcjonującym ogrodzie nie chodzi o eliminowanie kolejnych gatunków, ale o tworzenie warunków do zachowania naturalnej równowagi. Za dnia owady są pokarmem dla wielu dzikich ptaków, po zmroku zaczynają żerować nietoperze. Jeśli zamiast sterylnego, intensywnie oświetlonego ogrodu stworzymy bardziej zróżnicowaną przestrzeń, możemy jednocześnie pomagać wielu grupom zwierząt. To także świetna okazja do obserwowania przyrody, która często zaczyna najciekawsze życie właśnie wtedy, kiedy my kończymy dzień – mówi Wojciech Schwartz, właściciel marki Turdus, polskiego producenta pokarmu dla dziko żyjących ptaków i małych zwierząt.
Jak zwiększyć szanse, na obecność nietoperzy w naszym ogrodzie?
1. Zawieś schron dla nietoperzy
Nietoperze nie budują gniazd. Korzystają z dostępnych kryjówek – m.in. dziupli, szczelin, poddaszy czy specjalnie przygotowanych schronów. Tam, gdzie naturalnych miejsc jest niewiele, można pomóc im, zawieszając odpowiednią skrzynkę.
Nie jest to jednak odpowiednik klasycznej budki lęgowej dla ptaków. Schron dla nietoperzy ma szczelinową konstrukcję, dostosowaną do ich sposobu odpoczynku. Ważne, aby skrzynki nadrzewne znajdowały się co najmniej około 3 metrów nad ziemią i miały swobodny dolot – otworu wejściowego nie powinny zasłaniać gałęzie. Można je montować nie tylko w lasach, ale również w parkach, alejach i ogrodach.
Jeśli schron wykonujemy samodzielnie, drewno powinno być suche, nieimpregnowane chemicnzymi preparatami, a wewnętrzne powierzchnie na tyle szorstkie, aby zwierzęta mogły się po nich swobodnie przemieszczać. Trzeba też uzbroić się w cierpliwość. Nietoperze nie muszą zainteresować się nowym schronem od razu. Odnalezienie i zaakceptowanie nowej kryjówki może zająć im dużo czasu.
2. Ogranicz światło po zmroku
Im jaśniej, tym lepiej? Nie dla nocnej przyrody. Intensywne sztuczne oświetlenie może negatywnie wpływać zarówno na nietoperze, jak i nocne owady. Jeśli chcemy stworzyć ogród przyjazny nietoperzom, warto ograniczać światło tam, gdzie nie jest konieczne. Szczególnie ważne jest pozostawienie ciemnych fragmentów ogrodu oraz nieoświetlanie bezpośrednio schronów i potencjalnych tras przelotu. Zamiast lamp świecących przez całą noc lepiej więc stosować światło tylko tam, gdzie rzeczywiście go potrzebujemy, np. korzystając z czujników ruchu.
3. Nie rób z ogrodu zielonego salonu
Idealnie przystrzyżony trawnik, brak wysokich roślin i dokładnie usunięty każdy „dziki” zakątek mogą wyglądać estetycznie, ale przyrodniczo są znacznie mniej wartościowe niż ogród pełen różnych roślin i kryjówek.
Jeżeli chcemy obserwować więcej dzikich zwierząt, nie musimy całkowicie rezygnować z uporządkowanej przestrzeni. Wystarczy zostawić fragment ogrodu mniej intensywnie pielęgnowany, posadzić drzewa i krzewy oraz ograniczyć nadmierne stosowanie środków owadobójczych.
– Ogród przyjazny przyrodzie wcale nie musi być zaniedbany. Czasami wystarczy pozostawić jeden bardziej naturalny zakątek, posadzić krzewy, zapewnić ptakom dostęp do wody, a nietoperzom spokojne miejsce do schronienia. Właśnie takie drobne decyzje sprawiają, że ogród staje się miejscem, w którym można obserwować znacznie więcej gatunków zwierząt. Zaczynamy od sikory przy poidle, a wieczorem możemy zobaczyć nad ogrodem nietoperza – i nagle okazuje się, że birdwatching czy obserwacja dzikiej przyrody nie wymagają wyprawy do rezerwatu – podkreśla Wojciech Schwartz.
4. Zadbaj o wodę i roślinność
Atrakcyjna przestrzeń dla nietoperzy to nie tylko miejsce do spania, ale przede wszystkim dobre żerowisko. Dla nietoperzy szczególnie korzystne są miejsca, w których występuje dużo owadów i znajduje się woda. W ogrodzie warto więc zachować drzewa i krzewy, a także różnorodną roślinność przyciągającą owady. Niewielkie oczko wodne czy inne naturalnie zaaranżowane źródło wody może dodatkowo zwiększać przyrodniczą wartość przestrzeni.
To rozwiązanie korzystne nie tylko dla nietoperzy. Woda jest niezwykle ważna również dla dziko żyjących ptaków, szczególnie podczas letnich upałów. W ten sposób jeden niewielki fragment ogrodu może stać się miejscem regularnie odwiedzanym przez różne grupy zwierząt.
5. Masz nietoperze w domu? Nie działaj pochopnie
Nietoperze mogą wybierać na kryjówki również szczeliny w elewacjach, dachach i innych częściach budynków. Jeżeli okaże się, że już mieszkają w naszym sąsiedztwie, nie powinniśmy samodzielnie zatykać otworów ani próbować pozbywać się zwierząt.
Wszystkie występujące w Polsce nietoperze podlegają ochronie. Nie wolno m.in. ich płoszyć, niszczyć miejsc rozrodu i schronień ani utrudniać dostępu do zajmowanych kryjówek. Szczególnej ostrożności wymagają remonty i termomodernizacje budynków – w przypadku podejrzenia obecności nietoperzy warto wcześniej skonsultować się ze specjalistą, np. chiropterologiem.
Wieczorny birdwatching? Tym razem bez ptaków
Obserwowanie nietoperzy może być świetnym uzupełnieniem birdwatchingu. Nie potrzeba wiele – wystarczy spokojny sierpniowy wieczór, ogród, park albo okolica zbiornika wodnego. Charakterystyczne sylwetki szybko zmieniające kierunek lotu najlepiej wypatrywać krótko po zachodzie słońca.
Nie należy podchodzić do nich blisko ani zaglądać do schronów. Najlepsza obserwacja dzikiej przyrody to taka, podczas której pozostajemy widzami z dystansu.
Nietoperze są doskonałym przykładem tego, że dbając o bioróżnorodność, możemy jednocześnie poprawiać komfort własnego otoczenia. Zamiast traktować ogród wyłącznie jako przedłużenie domu, warto spojrzeć na niego jak na niewielki ekosystem. Kilka drzew, mniej światła nocą, dostęp do wody, spokojny schron i odrobina cierpliwości mogą sprawić, że po zachodzie słońca nad naszymi głowami rozpocznie się zupełnie inne życie.
O Turdus:
Turdus to najstarszy w Polsce producent wysokiej jakości pokarmu dla dziko żyjących ptaków i małych zwierząt (np. jeży i wiewiórek). Firma rodzinna, istniejąca od 37 lat, wytwarza produkty z naturalnych, lokalnych surowców, zgodnie z polskim prawem paszowym i pod nadzorem Inspekcji Weterynaryjnej. Asortyment dostępny jest na większości rynków europejskich. Misją firmy jest edukacja w zakresie odpowiedzialnego dokarmiania i aktywne wspieranie dzikiej przyrody.
