Klinika Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży IMiD

Leczenie nowotworu u dziecka to praca całego zespołu. Kto wspiera młodego pacjenta?

02 października 2026

Nowotwory u dzieci występują znacznie rzadziej niż u dorosłych, a ich leczenie wymaga wiedzy i doświadczenia specjalistów z wielu dziedzin. Dzięki rozwojowi medycyny wyleczalność chorób nowotworowych u dzieci sięga dziś nawet do 80 proc., w zależności od rodzaju i stopnia zaawansowania choroby. Samo usunięcie guza lub zahamowanie rozwoju choroby nie wyczerpuje jednak potrzeb młodego pacjenta. Równie ważne są ograniczanie skutków ubocznych terapii, zachowanie sprawności oraz wsparcie rozwoju emocjonalnego i społecznego dziecka. Dlatego w opiece nad dzieckiem z nowotworem uczestniczy nie tylko onkolog. W zależności od rodzaju choroby, etapu terapii i indywidualnych potrzeb pacjenta w skład zespołu mogą wchodzić m.in. chirurg, radiolog, patolog, radioterapeuta, anestezjolog, pielęgniarka, fizjoterapeuta, psychoonkolog i dietetyk. Ich współpraca rozpoczyna się już na etapie diagnozy i może być potrzebna również długo po zakończeniu leczenia.

Od podejrzenia choroby po diagnozę. Pierwszy etap pracy zespołowej

Droga dziecka przez leczenie onkologiczne często rozpoczyna się w gabinecie pediatry lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. To tam mogą zostać zauważone objawy wymagające pogłębionej diagnostyki. Po skierowaniu pacjenta do ośrodka specjalistycznego rozpoczyna się współpraca onkologa dziecięcego m.in. z radiologiem, chirurgiem i psychoonkologiem. Każdy z nich odpowiada za inny element procesu, jednak dopiero połączenie wyników badań pozwala ustalić właściwe rozpoznanie i zaplanować dalsze postępowanie.

– Skład zespołu zależy m.in. od rodzaju i lokalizacji nowotworu, wieku dziecka, etapu jego rozwoju, dobranego planu leczenia oraz możliwych następstw terapii. Zespół powinien być dobierany indywidualnie do potrzeb konkretnego pacjenta. Chodzi zarówno o właściwe prowadzenie terapii, jak i ograniczenie powikłań, zachowanie możliwie największej sprawności i samodzielności oraz zadbanie o rozwój emocjonalny i społeczny dziecka. Specjaliści powinni współpracować od momentu postawienia diagnozy, przez kolejne etapy leczenia, aż po równie ważną rekonwalescencję. Dzięki temu każda decyzja uwzględnia cały przebieg terapii oraz dalsze potrzeby pacjenta – mówi prof. Anna Raciborska, Kierownik Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka (IMiD).

Jeden plan leczenia, wielu specjalistów

Leczenie nowotworów u młodych pacjentów często obejmuje kilka uzupełniających się metod. W przypadku guzów litych mogą to być m.in. chemioterapia, radioterapia i leczenie operacyjne. Dobór i kolejność tych metod zależą od rodzaju i lokalizacji nowotworu, stopnia zaawansowania choroby oraz odpowiedzi organizmu na dotychczasowe leczenie. Dlatego plan leczenia powstaje we współpracy specjalistów, z których każdy odpowiada za inny obszar leczenia.

Onkolog dziecięcy dobiera leczenie systemowe i monitoruje odpowiedź na zastosowaną terapię, natomiast chirurg ocenia możliwość usunięcia guza oraz planuje zakres operacji. Chemioterapia może zostać zastosowana jeszcze przed planowanym zabiegiem lub radioterapią. Jest to tzw. leczenie wstępne, którego celem może być m.in. zmniejszenie guza przed kolejnym etapem terapii. Po operacji decyzja o dalszym postępowaniu uwzględnia reakcję nowotworu na podawane wcześniej leki, wynik badania histopatologicznego oraz obecność ewentualnych innych ognisk choroby.

Jeśli plan leczenia obejmuje radioterapię, do zespołu dołączają kolejni specjaliści. Radioterapeuta określa obszar wymagający napromieniowania, korzystając m.in. z wyników tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego lub badania PET. Następnie fizycy medyczni przygotowują indywidualny plan terapii, który umożliwia dostarczenie odpowiedniej dawki promieniowania do obszaru zajętego przez chorobę, przy jednoczesnej możliwie największej ochronie zdrowych tkanek.

Ważną częścią zespołu jest też genetyk, którego obecność jest obecnie bardzo istotna ze względu na coraz większe znaczenie uwarunkowań genetycznych zarówno w diagnostyce, jak i w planowaniu i monitorowaniu leczenia. Genetyk pomaga rozpoznawać zespoły predyspozycji do nowotworów, właściwie interpretować wyniki badań molekularnych oraz oceniać ich znaczenie dla wyboru terapii i rokowania. Jego udział jest szczególnie ważny w przypadku nowotworów o nietypowym przebiegu, zachorowań w bardzo młodym wieku, mnogich nowotworów lub obciążającego wywiadu rodzinnego. Współpraca genetyka z onkologiem, patomorfologiem i innymi członkami zespołu umożliwia kompleksową, spersonalizowaną diagnostykę i leczenie dziecka, a także właściwe poradnictwo genetyczne dla pacjenta i jego rodziny.

Sprawność, emocje i codzienność dziecka

Jeśli pozwala na to stan zdrowia dziecka, fizjoterapeuta powinien zostać włączony do zespołu jeszcze przed operacją, już na początku terapii.

– W przypadku dzieci leczonych z powodu guzów litych narządu ruchu fizjoterapia powinna rozpoczynać się możliwie wcześnie – jeszcze przed operacją. U części pacjentów z guzami kości już na etapie diagnozy występują przykurcze chorej kończyny, dlatego odpowiednie przygotowanie jej do zabiegu ma duże znaczenie dla uzyskania sprawności po zakończonym leczeniu. Dobrze prowadzona fizjoterapia przedoperacyjna może pomóc zmniejszyć dolegliwości bólowe po zabiegu i ułatwić dziecku wykonywanie ćwiczeń, a tym samym wspierać stopniowy powrót do zdrowia. Rehabilitację mogą uzupełniać m.in. terapia zajęciowa, czy arteterapia, a po zakończeniu aktywnego leczenia również ćwiczenia w wodzie – mówi prof. Anna Raciborska, Kierownik Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka (IMiD).

W zespole specjalistów czuwających nad powrotem do zdrowia młodego pacjenta ważną rolę odgrywa także psychoonkolog. Pomaga dziecku i jego bliskim radzić sobie z lękiem, stresem oraz zmianami związanymi z leczeniem. Sposób wsparcia jest dostosowany do wieku, etapu rozwoju i indywidualnych potrzeb pacjenta.

– W pracy z młodszymi pacjentami często wykorzystuje się zabawę czy rysunek, u starszych ważną rolę odgrywa rozmowa o lęku, zmianach związanych z leczeniem czy relacjach z rówieśnikami. Ważne jest również przygotowanie dziecka do kolejnych etapów terapii i procedur medycznych, aby lepiej rozumiało, co się z nim dzieje i miało poczucie bezpieczeństwa. Psychoonkolog pomaga także rozpoznawać i nazywać emocje, radzić sobie z napięciem, bólem czy obawą przed badaniami i zabiegami. Jednocześnie wspiera dziecko w zachowaniu tych elementów codzienności, które nadal są dla niego ważne – kontaktu z bliskimi, rówieśnikami, szkołą czy zainteresowaniami. Celem nie jest wyłącznie pomoc w przejściu przez okres leczenia, ale także wspieranie dziecka w stopniowym odzyskiwaniu poczucia normalności i powrocie do codziennego funkcjonowania – mówi Joanna Pruban, psychoonkolog w Klinice Onkologii i Chirurgii Onkologicznej IMiD.

W trakcie całego leczenia młodym pacjentom towarzyszą również pielęgniarki. Podają leki, monitorują stan dziecka, reagują na działania niepożądane oraz pomagają pacjentowi i jego bliskim przygotować się do kolejnych procedur.

Zakończenie leczenia nie oznacza, że dziecko od razu wraca do codzienności sprzed choroby. Część pacjentów nadal potrzebuje rehabilitacji lub pomocy psychologicznej, a powrót do szkoły i relacji z rówieśnikami może wymagać czasu. W tym okresie zmienia się zakres opieki, jednak nadal powinna ona odpowiadać na potrzeby konkretnego dziecka i opierać się na współpracy specjalistów.

Klinika Onkologii i Chirurgii Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka (IMiD)

Najstarsza w Polsce, wysokospecjalistyczna Klinika onkologiczna dla dzieci i młodzieży zlokalizowana w Warszawie. Interdyscyplinarny, doświadczony zespół Kliniki prowadzi pełną diagnostykę i kompleksowe leczenie nowotworów u dzieci od okresu płodowego do 25. roku życia z całego kraju. Specjalizuje się w zakresie leczenia guzów litych poza ośrodkowym układem nerwowym oraz histiocytoz. Klinika jest ośrodkiem referencyjnym w leczeniu oszczędzającym, umożliwiającym uratowanie kończyny choremu dziecku. Do 2024 r. wykonano ponad 1200 zabiegów wszczepiania endoprotez u dzieci, także tych wydłużanych mechanicznie lub w wyniku działania pola elektromagnetycznego. Najmłodszy pacjent, u którego wykonano taki zabieg miał 8 miesięcy. Zespół Kliniki prowadzi także działalność naukową – m.in. niekomercyjne badania kliniczne dot. leczenia guzów litych u dzieci. Więcej informacji na temat działalności kliniki znajduje się na stronie internetowej: https://imid.med.pl/pl/klinika-onkologii

Prof. dr hab. n. med. Anna Raciborska

Specjalistka pediatrii, onkologii i hematologii dziecięcej. Jest absolwentką II Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Warszawie (obecnie Warszawski Uniwersytet Medyczny), a także absolwentką wydziału Rehabilitacji Ruchowej Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Laureatka #ShEO Awards 2024 w kategorii „Nadzieja w medycynie” oraz nagrody Wizjonerzy – Reformatorzy Zdrowia 2025 przyznawanej przez WPROST i NewsMed w kategorii Omnia Pro Infirmis: Wszystko dla Chorych. Od 2003 jest związana z Instytutem Matki i Dziecka w Warszawie, gdzie od 2017 pełni funkcję kierownika Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej, a także członka Rady Naukowej IMiD. Jednym z głównych celów jej pracy zawodowej jest poprawa wyników leczenia pierwotnych nowotworów kości oraz chorób z kręgu histiocytoz. Anna Raciborska jest otwartą i łamiącą stereotypy lekarką, a onkologia dziecięca jest jej pasją. W swojej pracy łączy doświadczenie dynamicznej i rzeczowej specjalistki z empatią kobiety i matki.

Marta Gąsiorek

Junior Account Executive Good One PR

+48 796 990 015

Ewelina Jaskuła

Senior Account Manager Good One PR

+48 665 339 877