Państwo płaci Poczcie Polskiej trzy razy więcej niż rynek. ZPP: monopol na e-Doręczenia zabija konkurencję

Polskie gminy, urzędy czy sądy mogą na e-doręczeniach tracić nawet ponad 200 mln zł rocznie – wynika z wyliczeń Związku Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP). To różnica między ceną narzucaną przez operatora wyznaczonego a cenami firm obsługujących e-doręczenia na rynku komercyjnym. Jak zauważają eksperci ZPP, problemem jest nie tylko błędny model wyceny, ale też ustawowy monopol państwowego operatora. W wystosowanym przez siebie stanowisku przedsiębiorcy apelują o szybką modyfikację cennika, a następnie uwolnienie rynku dla urzędów. Czasu jest niewiele, gdyż jeśli zasady się nie zmienią to 5 października ponownie zacznie obowiązywać zawyżona stawka.

Obowiązujący początku 2025 roku system e-doręczeń jest jednym z kluczowych elementów cyfryzacji państwa. Korzystają z niego już miliony użytkowników. Na koniec 2025 r. funkcjonowało ponad 2,33 mln skrzynek do e-doręczeń, w maju 2026 r. Ministerstwo Cyfryzacji informowało o przekroczeniu liczby 4 mln skrzynek, a w sierpniu 2026 r. o przekroczeniu 100 mln obsłużonych przesyłek, z czego ponad 50 mln przypadło na sam 2026 rok [1]. Skala systemu będzie przy tym nadal dynamicznie rosła – od 1 października 2026 r. obowiązek korzystania z e-Doręczeń obejmie również przedsiębiorców wpisanych do CEIDG, którzy dotychczas nie posiadali adresu do e-Doręczeń. 

Rosnąca lawinowo liczba nadań nie powoduje jednak zmniejszenia kosztu usługi, wręcz przeciwnie. Ze względu na przyjęty model wyceny, koszty e-doręczeń nie tylko rosną, ale też coraz bardziej odstają od rynkowych realiów.

– Nikt nie kwestionuje idei systemu e-doręczeń, który znacząco usprawnia funkcjonowanie nowoczesnego państwa. Pytanie rodzą jednak koszty, które uderzają w podmioty publiczne, zmuszone do korzystania z usług wyłącznie jednego operatora. Tymczasem, narzucona przez niego cena rejestrowanego doręczenia elektronicznego jest kilkukrotnie wyższa od tej, oferowanej przez sektor prywatny i nie wynika z kosztu jej świadczenia. Pierwszym krokiem powinna być więc pilna zmiana metodologii ustalania opłat. Można przeprowadzić ją szybko, gdyż nie wymaga to zmiany ustawy, a jedynie nowelizacji rozporządzenia – mówi Michał Błaszczak – analityk Departamentu Prawa i Legislacji ze Związku Przedsiębiorców i Pracodawców.

Mechanizm wyceny e-Doręczeń prowadzi do sytuacji trudnej do wytłumaczenia z perspektywy zwykłego użytkownika czy podatnika. Państwo cyfryzuje korespondencję właśnie po to, by była ona szybsza, prostsza i tańsza od tradycyjnego obiegu papierowego, ale cenę cyfrowej przesyłki uzależnia od kosztu wysłania fizycznego listu. W efekcie urzędy płacą za usługę świadczoną w całości elektronicznie stawkę, na którą wpływ mogą mieć koszty charakterystyczne dla tradycyjnej poczty – utrzymanie placówek, infrastruktury czy fizycznego doręczania przesyłek. Co więcej, nie mogą poszukać tańszej oferty na rynku, ponieważ przepisy kierują je do jednego operatora wyznaczonego. Powstaje więc system, w którym cena jest oderwana od realiów konkurencyjnego rynku, a klient publiczny nie ma możliwości powiedzenia: „za drogo, wybieram innego dostawcę.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Aktywów Państwowych i Ministra Cyfryzacji [2] cena publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego (PURDE) ustalana jest jako procent ceny najtańszego papierowego listu poleconego z potwierdzeniem odbioru (max 45 proc.). Chociaż usługa odbywa się w całości elektronicznie, jej cena jest zakotwiczona w cenie produktu papierowego i rośnie wtedy, gdy drożeje doręczenie listu. Podwyżka może natomiast wynikać np. ze wzrostu kosztów utrzymania placówek pocztowych. Nie jest to więc koszt związany z przesłaniem korespondencji z jednej skrzynki elektronicznej do drugiej. 

– Taka konstrukcja sprawia, że model nie reaguje na rosnącą skalę stosowania e-doręczeń. Mimo że wolumen przesyłek wzrósł od zera do ponad 100 milionów, co powinno obniżyć koszty, to od 2021 roku stawka wzrosła o ok. 41 proc. (z 3,75 zł do 5,30 zł netto). Dla porównania, w sektorze prywatnym koszt rejestrowanego doręczenia elektronicznego mieści się w przedziale od 1 zł do 2 zł za przesyłkę. Zgodnie z naszymi wyliczeniami, przy założeniu, że rocznie obsługiwanych jest np. 50 milionów płatnych przesyłek publicznych, samorządy i urzędy przepłacają ok. 210 milionów złotych w porównaniu do cen rynkowych – tłumaczy Michał Błaszczak – analityk Departamentu Prawa i Legislacji ze Związku Przedsiębiorców i Pracodawców.

Jak zauważa ZPP, podmioty publiczne muszą przepłacać, gdyż ustawowo zmuszone są do korzystania wyłącznie z usług jednego, państwowego operatora wyznaczonego. Nie mogą wybrać innego kwalifikowanego dostawcy, mimo że na polskim rynku funkcjonują podmioty posiadające wymagane kwalifikacje i świadczące usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego. W ocenie ZPP obecny model e-doręczeń wymaga rewizji, gdyż podmioty publiczne nie mają możliwości wybierania z konkurencyjnych ofert i negocjowania korzystniejszych warunków, tak jak mogą to robić podmioty komercyjne.

Problem nie polega na tym, że nie wiadomo, co zrobić, albo że jego rozwiązanie wymaga wieloletniej reformy systemu. Pierwszy i najpilniejszy krok można wykonać szybko – zmienić sposób ustalania ceny e-Doręczeń i przestać wiązać ją z kosztem tradycyjnego listu poleconego. Jeżeli przepisy nie zostaną zmienione przed rozpoczęciem kolejnego cyklu cennikowego, podmioty publiczne pozostaną na następny rok z mechanizmem, który zdaniem ZPP sztucznie zawyża koszty cyfrowej usługi. Każdy kolejny miesiąc zwłoki oznacza więc dalsze wydawanie publicznych pieniędzy w systemie, w którym urzędy nie mogą nawet sprawdzić, ile za tę samą usługę zażądałaby konkurencja.

Cennik publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego obowiązuje w cyklu rocznym rozpoczynającym się 5 października. Zostało już więc bardzo niewiele czasu, by wprowadzić zmiany, które uchronią samorządy przed zawyżonymi kosztami, jakie będą obowiązywały przez kolejny rok. Najpilniejsza jest modyfikacja metodologii ustalania opłat. Można jej dokonać szybko, gdyż wymaga to jedynie nowelizacji rozporządzenia. Rekomendowane zmiany sięgają jednak dalej.

– Przede wszystkim chodzi o to, by rynek uwolnić dla urzędów. Gminy i inne podmioty publiczne powinny móc wybierać prywatnych dostawców usług, tak samo jak robią to firmy. Żeby tak się stało trzeba jednak zapewnić kwalifikowanym dostawcom równych, przejrzystych i niedyskryminacyjnych warunków integracji z Bazą Adresów Elektronicznych, Węzłem Krajowym oraz rejestrami KRS, CEIDG, REGON i PESEL, wraz z opublikowaniem wykazu udostępnianych interfejsów API. Bez zrównania warunków dostępu technicznego do infrastruktury państwowej dostawcy prywatni nie będą mogli konkurować o obsługę podmiotów publicznych w zakresie PURDE – dodaje Michał Błaszczak – analityk Departamentu Prawa i Legislacji ze Związku Przedsiębiorców i Pracodawców.

W ocenie Związku Przedsiębiorców i Pracodawców docelowy model powinien łączyć jednolity standard prawny i techniczny z możliwością świadczenia usług przez wielu interoperacyjnych dostawców. Pozwoliłoby to stworzyć warunki konkurencji, zwiększyć przejrzystość kosztów i ograniczyć ryzyko wynikające z koncentracji systemu w jednym punkcie.